عنوان کتاب: برساخت اجتماعی تفاوت جنسیت در کلاس درس دانشگاهی
نویسنده: کرم حبیبپورگتابی
ناشر: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
سال انتشار: 1398
کتاب پیشِ رو، نخستین روایت از تجربه جنسیتی کلاس درس در ایران از چشمانداز جامعهشناسی و توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن است که در بین حجمی از ادبیات روانشناسی و علوم تربیتی و حتی پزشکی موجود در رابطه با برخی از ابعاد این موضوع به تحریر درآمده است. تاریخ نگارش کتاب، به زمان حضور و فعالیت نویسنده بهعنوان همکار پژوهشی در گروه مطالعات زنان در پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برمیگردد.
در مدت حضور در این پژوهشکده، طرح پژوهشی کلانی با عنوان «ابعاد فرهنگی و اجتماعی کلاس درس در دانشگاههای ایران» بهعنوان برنامه پژوهشی از سوی پژوهشکده در سال ۱۳۹۴ تعریف شد و ۱۰ نفر از افراد در حوزههای تخصصی اجتماعی، فرهنگی و مطالعات زنان، در انجام این طرح سهم داشتند. در این راستا، بخش مهمی از این برنامه پژوهشی، پیمایش ابعاد اجتماعی و فرهنگی کلاس درس بود که برخی از سؤالات این پیمایش ارتباط مستقیم با ابعاد جنسیتی کلاس درس داشت و در برخی دیگر نیز بر اساس متغیر جنسیت دانشجویان، مقایسهها و تحلیلهای جنسیتی در مورد دادهها صورت گرفته است؛ بنابراین، منبع اصلی دادهها و شواهد کتاب، مبتنی بر این پیمایش و بهصورت دادههای دستاول است که بهطور مستقیم از دانشجویان دختر و پسر در دانشگاههای کشور نمونه اقتباس شده است.
ضمن اینکه بهمنظور پوشش دقیقتر یافتهها و استدلالها، نگارنده از ترکیبی از تکنیکهای مصاحبه نیمه ساختاریافته و بحث گروهی متمرکز با دانشجویان در مقاطع مختلف استفاده کرده که این کار به تولید دادههای روشنتر و دقیقتر و درنتیجه روایت استدلالهای متقنتر در رابطه با موضوعات و مباحث کتاب کمک کرده است؛ اما در رابطه با محتوای کتاب، بایستی گفت که کتاب با سه موضوع محوری مشخص میشود و اصولاً در تمام مباحث مطروحه، درصدد است به این سه موضوع که در حقیقت سه سؤال اصلی هستند، پاسخ دهد: سؤال اول اینکه آیا تجربه کلاس درس برای دانشجویان دختر و پسر متفاوت است؟ به عبارتی، آیا میتوان از تکراهی جنسیتی و عدم تفاوت تجربه کلاس درس در دانشگاههای کشور گفت یا اینکه خیر، کلاس درس فضایی برگرفته از سطح کلان جامعه است و دختران و پسران با همان تجاربی در آن زیست میکنند که در سطح جامعه چنین است؟ آیا دانشگاهی که خود قرار است به تعدیل نابرابری کمک کند، با انگارههایی از تفاوت تجربه جنسیتی پوشانده شده است که بهطور ضمنی در جهت بازتولید این نابرابری و تثبیت قدرت سلسلهمراتبی خدمت میکند. در سؤال دوم، به این پرسش پاسخ داده شده که اگر این تجربه در دختران و پسران متفاوت است، تفاوت در کجاهاست؟ چه حوزههایی از این تجربه متفاوت است و در چه حوزهای تفاوتی وجود ندارد و دختران و پسران دانشجو شرایط یکسانی را تجربه میکنند؟ سؤال سومی که کتاب در پی پاسخگویی به آن است، اینکه اگر این تجارب متفاوت است، چرا؟ به عبارتی، چه عواملی موجب میشود تا دختران و پسران در کلاس درسی که در یک فضا، با یک محتوای درسی، با یک استاد و سایر شرایط یکسان رقم میخورد، تجارب متفاوتی را تجربه میکنند؟ آیا این تفاوت، ریشه بیولوژیک و زیستی دارد، یا اینکه امری یکسره اجتماعی است و گستره آن دامن فضاهای حتی قبل از دانشگاه و کلاس درس را میگیرد؟
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟