دهمین گزارش عدالت شغلی با عنوان «از اقتصاد غیررسمی تا عدالت شغلی: مسیرهایی برای بازسازی و رسمیسازی بازار کار در ایران» به وسیله پویش عدالت شغلی منتشر شد.
در ایران، حدود 56 درصد از کل اشتغال، غیررسمی است. کاهش اشتغال غیررسمی از طریق ترکیبی از سیاستهای رسمیسازی، توانمندسازی، حمایت اجتماعی، اصلاحات نهادی و بازتعریف رابطه دولت با نیروی کار امکانپذیر است. از طرفی، برنامهریزی دقیق، دادهمحوری و مشارکت ذینفعان کلید موفقیت سیاستهای مقابله با چالشهای مشاغل غیررسمی در ایران هستند.مشاغل غیررسمی بهعنوان بخش جداییناپذیر اقتصادهای جهانی، بهویژه در کشورهای در حالتوسعه مانند ایران، اگرچه نقش مهمی در ایجاد فرصتهای شغلی و تأمین معیشت دارند، با چالشهای جدی در تحقق عدالت شغلی همراه هستند. مشاغل غیررسمی با ویژگیهایی چون عدم امنیت شغلی، دستمزد پایین، نبود حمایتهای اجتماعی و شرایط کاری نامناسب، نابرابریهای جنسیتی و طبقاتی را تشدید کرده و مانع دستیابی به مشاغل شایسته میشوند.
طبق گزارش صندوق بینالمللی پول (2024)، بیش از نیمی از نیروی کار جهان یعنی حدود 2 میلیارد نفر در مشاغل غیررسمی مشغول هستند. این مشاغل در کشورهای با درآمد پایین و متوسط، 35 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهند، درحالیکه در اقتصادهای پیشرفته این رقم به 15 درصد میرسد. در ایران نیز بر اساس گزارش بانک جهانی (2021)، حدود 56 درصد از کل اشتغال غیررسمی است: 63 درصد برای زنان و 58 درصد برای مردان. این رقم در مناطق روستایی به بیش از 75 درصد میرسد، درحالیکه در مناطق شهری حدود 50 درصد است. بخش کشاورزی با 74 درصد بالاترین سطح اشتغال غیررسمی را دارد و این نرخ در بخش صنعت 67 درصد و در بخش خدمات 28 درصد است.
مطالعات تطبیقی و تجربیات کشورهای مختلف نشان میدهد که کاهش اشتغال غیررسمی از طریق ترکیبی از سیاستهای رسمیسازی، توانمندسازی، حمایت اجتماعی و اصلاحات نهادی و بازتعریف رابطه دولت با نیروی کار امکانپذیر است. این رویکردها میتوانند مسیر توسعه پایدار، کاهش فقر و تحقق عدالت شغلی را هموار سازند. از طرفی، برنامهریزی دقیق، دادهمحوری و مشارکت ذینفعان کلید موفقیت سیاستهای مقابله با چالشهای مشاغل غیررسمی در ایران هستند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟