تحلیل نابرابری و مدل سازی عوامل موثّر بر عدالت در سلامت سالمندان شهر تهران
دکتری تخصصی (PhD)- 1396
پدیدآور: وحید راشدی استاد راهنما: رضا فداییوطن استاد راهنما: محسن اسدی لاری استاد مشاور: مهشید فروغان استاد مشاور: احمد دلبری
دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
چکیده: مقدمه و هدف: افزایش جمعیت سالمندان بار مالی فراوانی را به جهت ایجاد تمهیدات بهداشتی – درمانی لازم در جوامع مختلف ایجاد میکند و افزایش هزینههای سلامت ناشی از سالمندی جمعیت، مدتهاست که به عنوان یکی از چالشهای اصلی عرصه سلامت در کشورهای توسعه یافته شناخته شده است. بر همین اساس لزوم ارزیابی تأثیر عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و نابرابریهای اقتصادی – اجتماعی بر شاخصهای سلامت سالمندان و به تبع آن توسعه نظام سلامت کاملاً محسوس است. این پژوهش با هدف تحلیل نابرابری و مدل سازی عوامل موثّر بر عدالت در سلامت سالمندان شهر تهران انجام پذیرفته است.مواد و روش ها: به منظور انجام این مطالعه که به روش تحلیل ثانویه انجام پذیرفت، دادههای دور دوم طرح «سنجش عدالت در شهر تهران» که یک پیمایش مبتنی بر جمعیت بود، مورد استفاده قرار گرفت. جامعه پژوهش را کلیه خانوارهای 22 منطقه شهر تهران در مهر 1390 تشکیل می دادند که 5326 سالمند بالای 60 سال با روش نمونه گیری چند مرحله ای (طبقه ای، خوشه ای سیستماتیک و سیستماتیک) وارد مطالعه شدند. داده های به دست آمده حاصل سه نوع پرسشنامه مشتمل بر 21 بخش شامل پرسشنامه عمومی خانوار، پرسشنامه فرد منتخب خانوار و پرسشنامه بررسی تغذیه خانوار بودند. به منظور سنجش سلامت روان از پرسشنامه GHQ-28 و برای سنجش سلامت جسمی نیز از شاخص ترکیبی سلامت جسمی استفاده شد.یافتهها: میانگین سن افراد 03/7 ± 92/68 سال و از 5326 سالمند مورد مطالعه، 5/52 درصد را زنان تشکیل می دادند. در حوزه سلامت روان در سه بعد اضطراب و بی خوابی، جسمانی سازی و افسردگی، مردان وضعیت بهتری نسبت به زنان از لحاظ آماری داشتند (001/0P=). در بعد جسمی (سلامت دهان و دندان، شاخص توده بدنی، درد جسمی، شاخص تحرک و بیماری های مزمن) نیز وضعیت مردان به لحاظ آماری بهتر بود (0001/0P=). یافتههای حاصل از تحلیل نابرابری نشان میدهد توزیع شاخص سلامت روان براساس ضریب جینی در بین زنان (248/0) عادلانه تر از مردان (266/0) و در سلامت جسمی در بین مردان (113/0) عادلانهتر از زنان (133/0) بود. نتایج منتج از شاخص تمرکز نیز مبین این است که نابرابری قابل ملاحظهای در توزیع سلامت روانی و جسمی سالمندان وجود دارد ولی در گروه سالمندان زن و مرد تفاوت معناداری وجود نداشت. یافتههای حاصل از شاخص شیب نابرابری، شاخص نسبی نابرابری و شاخص کونتس نشان داد که هر چه جایگاه اقتصادی اجتماعی فرد بالاتر باشد، وضعیت سلامت روانی و جسمی بهتر خواهد بود. نتایج حاصل از رگرسیون سلسله مراتبی نیز نشان داد که حدود 1/8 درصد از تغییرات سلامت روانی و 12 درصد از تغییرات سلامت جسمی سالمندان توسط تعیین کننده های ساختاری و میانجی قابل تبیین است.بحث و نتیجه گیری: وجود نابرابری ها گسترده در جنسیت، شغل و تحصیلات نه تنها میتواند منجر به بروز فقر و ایجاد شکاف بیشتر در طبقات جامعه شود، بلکه می تواند بر روی سلامت افراد و سلامت کل جامعه نیز تأثیرگذار باشد. آگاهی از نابرابریهای سلامت و بررسی تغییرات چنین نابرابریهایی در طول زمان برای سیاستگذاری و برنامهریزی سلامت، امری مهم و ضروری است. نظر به نتایج مطالعه، اقدام در زمینه کاهش نابرابری، اختصاص منابع سلامت، پایش و ارزشیابی مداخلات نیاز به مطالعات بیشتر در راستای گردآوری اطلاعات و شواهدی در زمینه شناخت این نابرابری و تفاوتها در طبقات اقتصادی اجتماعی، شناسایی سالمندان آسیبپذیر و محروم و توزیع جغرافیایی این گروهها دارد.
کلید واژه ها: سالمند، سلامت، تحلیل نابرابری، عوامل اجتماعی موثر بر سلامت
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟