🔹 نشست «عدالت در شنیده شدن صداها» ۳ شهریورماه ۱۴۰۴ به همت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و انجمن علمی توسعه اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. ابراهیم شیرعلی رئیس مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) با موضوع «ظرفیت افکارسنجیها در شنیدن صداها» به سخنرانی پرداخت.
🔸 دو اتفاق مهم باعث توسعه تحقیقات افکار عمومی و پیمایشهای اجتماعی در کشور طی دهههای گذشته شده است. نخست اینکه این توجه به پیمایشهای اجتماعی و نظرسنجیها حاصل تلاش و سعی پژوهشگران و اصحاب علوم اجتماعی در دهههای گذشته این حوزه بوده است. میدان دانشگاهی و علوم اجتماعی در ایران علیرغم تمام مشکلات و مرارتها توانسته به سهم و اندازه خود موجبات توسعه و گسترش حوزه پژوهشها و تحقیقات اجتماعی را فراهم کند. دوم بخشی از این توجه برمیگردد به اشتباهات و خطاهای حکمرانان و سیاستگذاران که کمتر به افکارعمومی و نقش آن در متن سیاستها و تصمیمها توجه کردند و از آن نیز ضربه خوردند.
🔸 اگر مردم بهمثابه تودهای یکدست و فاقد شکاف در نظر گرفته میشوند، افکار عمومی دقیقاً نقطهی مقابل این تصویر است: عرصهای سیال و متکثر که در آن تفاوتها، تضادها و همنشینیهای گفتمانی مجال بروز مییابند. اگر در گفتمانهای رادیکال یا محافظهکارانه، مردم صرفاً «ابژهای برای بسیج» تعریف میشوند، در بستر افکار عمومی، آنها به «سوژهای برای نقد و مطالبه» بدل میگردند.
🔸 پیمایش و نظرسنجی ظرفیتها و محدودیتهای خاص خود را در شنیدن صداهای جامعه دارد و یکی از ابزارهایی است که کمک میکند تمایلات، ارزشها و ترجیحات و تفاوت و بعضا تعارضها را در یک جامعه متکثر تاحدودی درک کنیم.
🔸 در برخی از موارد گروه یا گروههایی اصلا در جامعه آماری پژوهش و نظرسنجیها قرار ندارند: مانند کودکان. در مواقعی گروه مورد نظر مانند سالمندان یا جوانان در جامعه آماری وجود دارد، اما از طریق سوالات استاندارد و بدون بررسی ریشهای و گسترده از کنار آنها رد میشویم.
🔸 رابطه مستقیمی بین توسعهیافتگی در سطح منطقه، استان و سطح محلی و اجرای نظرسنجیها و پیمایشها وجود دارد و نوعی نابرابری در اجرای پیمایشها نیز دیده میشود. بودجههای پژوهش و اعتباری که به پیمایش و تحقیقات اجتماعی در استانهای توسعهیافته و کلانشهرها و شهرهای برخوردار اختصاص مییابد معمولا بیشتر از مکانهای کمتر توسعهیافته است.
🔸 توجه به ظرفیتها و داراییهای تحقیقات افکار عمومی، نظرسنجیها و پیمایشهای اجتماعی بازگرداندن جامعهشناسی به حوزه عمومی و تأکید بر تعامل با مردم و سیاستگذاران یا جامعه و دولت است. جامعهشناسی میتواند از طریق ظرفیتهای پیمایشهای اجتماعی و نظرسنجیها از مرزهای دانشگاهی فراتر رفته و به ابزاری برای سیاستگذاری تبدیل شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟