نابرابری ناحیه‌ای و گردشگری در ایران

مطالعه تطبیقی نابرابری‌های ناحیه‌ای و صنعت گردشگری ایران (مطالعه موردی: ناحیه مرکزی و شمال غرب)

کارشناسی ارشد- 1397

پدیدآور: فاطمه فکری استاد راهنما: رحیم حیدری چیانه استاد مشاور: حسن محمودزاده

دانشگاه تبریز، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی

چکیده: نابرابری‌های ناحیه‌ای و عدم تعادل در ساختار فضایی نواحی از چالش‌های اقتصادی ـ اجتماعی کشورهای در حال توسعه از جمله ایران است. از این رو دست‌یابی به توسعه عادلانه و تحقق عدالت اجتماعی از آرمان‌های اساسی همه جوامع محسوب می‌شود. با شناسایی نابرابری‌های ناحیه‌ای در وهله اول و هم‌چنین یافتن منشأ این نابرابری‌ها می توان راهکارهای مؤثری را در جهت کاهش آن و پویایی یکپارچه نواحی مختلف ارائه داد. شهرهای تهران، مشهد، اصفهان، یزد، کرمان، شیراز و استان‌های مازندران و گیلان بیش از 90 درصد درآمدهای صنعت گردشگری را به خود اختصاص داده‌اند و این بدین معناست که این صنعت نه تنها به کاهش نابرابری‌های ناحیه‌ای کمکی نکرده بلکه به افزایش آن انجامیده است. تمرکز جاذبه‌ها و مقاصد تاریخی ـ فرهنگی و طبیعی و انسان‌ساخت در نواحی و شهرهایی که از شرایط اقتصادی مناسب‌تری برخوردارند، مهم‌ترین عوامل این نابرابری محسوب می‌شود. تحقیق حاضر نابرابری‌های ناحیه‌ای متاثر از گردشگری را در ناحیه مرکزی (استان‌های کرمان، یزد و اصفهان) و شمال‌غرب کشور (استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی و اردبیل) به صورت تطبیقی مورد بررسی و تحلیل قرار داده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و نوع تحقیق بنیادی ـ کاربردی است. روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و پیمایشی می‌باشد، به گونه‌ای که ابتدا، اطلاعات نظری در رابطه با نابرابری‌های ناحیه‌ای، شاخص‌ها و محدوده مورد مطالعه جمع آوری شده است. روش تحلیل داده‌ها از طریق آزمون‌های آماری مانند رگرسیون چند متغیره، T test در نرم افزار SPSS و نیز از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاری مانند Topsis و Vikor جهت سنجش نابرابری‌ها استفاده شد. هم‌چنین جهت نمایش فضایی یافته‌ها از نرم افزار GIS استفاده شد. کارکرد اقتصادی توریسم در مؤلفه‌ نابرابری‌های ناحیه‌ای در نواحی شمال‌غرب (استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل) و نواحی مرکزی (استان‌های اصفهان، کرمان و یزد) بر اساس مدل Vikor و میزان فاصله گزینه‌ها (نواحی) نسبت به راه‌حل ایده آل (Qi =1) عبارت است از: استان یزد با مقدار (521/0) در رتبه یک قرار گرفته، اصفهان (402/0) در رتبه دو، آذربایجان شرقی (390/0) در رتبه سه، استان آذربایجان غربی در رتبه چهار با ضریب (295/0)، استان کرمان با مقدار (245/0) در رتبه پنج و استان اردبیل با ضریب (222/0) در رتبه ششم قرار گرفته است. در نتیجه بیشترین تأثیرات اقتصادی توریسم بر توسعه ناحیه‌ای متوجه استان یزد و کمترین میزان آن متوجه استان اردبیل بوده است. با در نظرگرفتن نتایج نهایی مدل، می‌توان گفت که برخورداری نواحی مرکزی از کارکردهای اقتصادی توریسم نسبت به نواحی شمال‌غرب ایران بیشتر و مؤثرتر بوده است.

#وزارت_تعاون_کار_و_رفاه_اجتماعی

#در_مسیر_عدالت