تحلیل نابرابری سرمایه اجتماعی سالمندان و عوامل تعیین کننده آن در شهر تهران
دکتری تخصصی (PhD)- 1400
پدیدآور: سید حمید نبوی استاد راهنما: رضا فدای وطن استاد راهنما: محسن اسدی لاری استاد مشاور: میر طاهر موسوی
دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه سالمندی
چکیده: زمینه و هدف: سرمایه اجتماعی یکی از منابع ارزشمند در سالمندی موفق و بهروزی سالمندان می باشد، اما این سرمایه می تواند مانند سایر اشکال سرمایه توزیع نامتوازن در جامعه داشته باشد، در این مطالعه به سنجش نابرابری در سرمایه اجتماعی و ابعادآن در سالمندان با تاکید ویژه بر شاخص تجمعی پرداخته شد. در ادامه مشخص شدکه چه عواملی این نابرابری را تبیین می کنند و در حرکت از سطوح اقتصادی پایین جامعه به سطوح بالاتر، عوامل تعیین کننده نابرابری به چه میزان تغییر می نماید. و در نهایت مدلی برای تعیین وضعیت سرمایه اجتماعی سالمندان ارائه شد. روش کار: در این مطالعه مقطعی که بر روی داده های فاز دوم عدالت در سلامت شهری و ابزار پاسخگویی (1391) انجام گرفت، 5760 سالمند پرسشنامه سرمایه اجتماعی و اطلاعات عمومی خانوار را تکمیل نمودند، شاخص اقتصادی خانوار با تکنیک مولفه های اصلی با متغییر های امکانات و تسهیلات زندگی خانوار سالمند سنجیده شد. سپس با استفاده از شاخص های SII، RII، KmRII، GINI و CI نابرابری در سرمایه اجتماعی سالمندان تعیین شد. سپس به شیوه Decomosing method سهم عوامل مختلف در ایجاد نابرابری مورد سنجش قرار گرفت. در ادامه درصد تغییرات سهم این عوامل با تغییر سطح برخورداری جامعه به شیوه Oaxaca- Blinder محاسبه شد. نهایتا مدلی برای سرمایه اجتماعی و ابعاد آن در سالمندان با تاکید بر تحلیل چند سطحی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: شاخص تجمعی نشان داد مقدار نابرابری در سرمایه اجتماعی، کمک داوطلبانه، شبکه اجتماعی، انسجام اجتماعی، عمل جمعی، عمل متقابل و اعتماد سالمندان به ترتیب 059/0، 068/0، 059/0، 057/0، 055/0، 074/0- و صفر بود. بدین معنی که نابرابری در سرمایه اجتماعی و ابعاد، کمک داوطلبانه، شبکه اجتماعی، انسجام اجتماعی، عمل جمعی، به نفع افراد ثروتمند و نابرابری در عمل متقابل به نفع اقشار فقیر سالمند بود و نابرابری در اعتماد سالمندان وجود نداشت. در میان عوامل مختلف وضعیت اقتصادی خانوار، تحصیلات و شغلی که سالمند بدان اشتغال داشته است بیشترین تاثیر بر نابرابری سرمایه اجتماعی و ابعاد آن داشته اند. و در حرکت از طبقات اقتصادی پایین جامعه به سمت طبقات اقتصادی بالاتر جامعه سهم متغییر های نظیر سن، جنس، قومیت در نابرابری سرمایه اجتماعی سالمندان کمتر و سهم وضعیت اقتصادی، تحصیلات و شغل بیشتر شد. از میان ابعاد سرمایه اجتماعی تنها بعد شبکه اجتماعی (بعد ساختاری سرمایه اجتماعی) سالمندان با متغییرهای سطحی فردی و منطقه ای قابل تبیین بود به طوری که89% تغییرات شبکه اجتماعی سالمندان در سطح فردی و درحدود 11% در سطح منطقه ای قابل تبیین بود. در سرمایه اجتماعی و سایرابعاد تنها متغییر های فردی تعیین کننده بودند. نتیجه گیری: علیرغم اهمیت سرمایه اجتماعی در زندگی سالمندان، نابرابری در سرمایه اجتماعی سالمندان وجود دارد. از آنجا که وضعیت اقتصادی خانوار سهم بیش از 50 درصدی در نابرابری سرمایه اجتماعی را دارا بود توجه بیشتر سیاستگذاران باید به موضوع نابرابری های اقتصادی معطوف باشد. در حرکت از سطح پایین اقتصادی به سطوح بالاتر وزن متغییر های به نسبت غیر قابل تعدیل کاهش و وزن متغییر های به نسبت قابل تعدیل بیشتر می گردد. شبکه اجتماعی سالمندان در کنار متغییر های فردی نظیر سن، تحصیلات و سلامت جسم و سلامت روان، تحت تاثیر ویژگی های اجتماعی محل زندگی و ساختار های دسترسی نظیر وسایل حمل و نقل بود.
#وزارت_تعاون_کار_و_رفاه_اجتماعی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟