وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بهعنوان یکی از نهادهای سیاستگذار در امر محرومیتزدایی و کاهش فقر، طرحی به نام اتصال را تبیین و عملیاتی کرده است. هدف این طرح، توانمندسازی مشاغل خرد و خانگی و کمک به افزایش بهرهوری اقتصادی و اجتماعی در زنجیرههای ارزش است. طرح اتصال در مسیر نیل به بهبود عدالت شغلی و عدالت منطقهای قدم برمیدارد زیرا تقویت زنجیرههای ارزش مرتبط با مشاغل خرد و خانگی و کوچک به خلق فرصتهای بیشتر با بهرهوری بیشتر فارغ از منطقه جغرافیایی منجر میشود. این مهم از طریق اتصال بنگاههای کوچک به بنگاههای بزرگ و اتصال آنها به بازار و تقویت کیفیت و فروش آنان محیا میگردد.
این فرآیند، همانگونه که ریاست محترم جمهور نیز بر آن تأکید داشتهاند، از سیاستگذاریهای مرکزگرا و نسخههای واحد اقتصادی که بدون در نظر گرفتن اقتضائات جغرافیایی و فرهنگی تدوین میشوند، فاصله گرفته و بر سیاستگذاری مبتنی بر واقعیتهای محلی تأکید دارد. در این رویکرد، بهجای تجویزهای کلی، به نیازها، توانمندیها و محدودیتهای هر منطقه بهصورت خاص پرداخته میشود. توسعه محلی نیز با مشارکت و مشورت ذینفعان، ازجمله تولیدکنندگان و کشاورزان، نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی، امامان جمعه، استانداران، فرمانداران و ادارات دولتی دنبال میشود.
در ارزیابیهای سفرهای استانی، وزیر محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی و معاونین ایشان به بیش از ۲۰ استان کشور از بوشهر و خوزستان تا آذربایجان شرقی و گلستان، کشاورزان زحمتکش، زنان کارآفرین و جوانان صاحب ایده همگی از چالشهایی همچون فضای نامناسب کسبوکار، محدودیت در دسترسی به بازار و فروش و مشکلات آموزش و تجهیز در فرآیند تولید گلایهمند بودند. این مسائل نشان میدهد که سیاستگذاری در حوزه اشتغال و رفاه نباید صرفاً بر تأمین مالی متمرکز باشد، بلکه توانمندسازی واقعی و خلق فرصت نیازمند رفع ناهماهنگیها، بهبود نظام آموزش و مهارتآموزی و اصلاح قوانین است.
در طرح اتصال، ابتدا با توجه به ظرفیتها و محدودیتهای محلی، زنجیره هدف در هر منطقه شناسایی میشود. سپس عارضهیابی بهمنظور حل مسائل مبتنی بر الزامات سیاستگذاری شواهدمحور انجام میگیرد و درنهایت، مداخله نهایی که شامل بسته و مجموعهای از اصلاحات است، در دستور کار معاونت مربوطه و سازمانهای تابعه وزارتخانه قرار میگیرد. در این فرآیند، ارزیابی اثربخشی پروژهها شامل تعریف و تبیین شاخصهای عملکرد اقتصادی و اجتماعی بهعنوان مکمل طرح اتصال در پروژهها لحاظ شده است.
در این فرآیند باید تأکید داشت که خلق فرصت و پایداری آن با هدف عدالت منطقهای، بدون مشارکت گروهها و سازمانهای صاحبنظر و ذینفع امکانپذیر نیست. ازاینرو، با اتخاذ رویکرد شواهدمحور در تسهیلگری گروههای هدف و جمعآوری دادهها از طریق پرسشنامه از ادارات صمت و جهاد کشاورزی استانها، همراه با حمایت استانداریها و فرمانداریها، سیاستگذاری بهصورت هدفمند و اثربخش انجام میشود.
امروزه تجارب و ادبیات توسعه بینالمللی در حوزه توسعه منطقهای نیز مبین این امر است که خلق و پایداری فرصتهای اقتصادی برای گروههای آسیبپذیر با همراهی گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی و تأکید بر سیاستگذاری شواهد محور حاصل میشود. از سوی دیگر، خوشبختانه در عصر دیجیتال نوآوریهای مالی میتوانند بر مسئله اصلی عدم امکان گروههای آسیبپذیر در دریافت تسهیلات و سرمایه در گردش کمک کنند.
از مصادیق طرح اتصال میتوان به طرح توانمندسازی زنجیره پوشاک در سه استان همدان، زنجان و گلستان اشاره کرد. بسته سیاستی توانمندسازی پوشاک که ابتدا با صنعت تولید جوراب شروعشده است شامل تأمین مالی زنجیره از طریق برات الکترونیک با هدایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و حمایت بانک تجارت و شرکت باروک در حال اجراست. از این طریق بدون پرداخت تسهیلات و با تأکید بر اعتبار ضمانتشده یکی از مشکلات اصلی تولیدیهای کوچک در تأمین سرمایه در گردش حل میشود. علاوهبراین، بسته اصلاحی پوشاک شامل تأمین تجهیزاتی ازجمله چرخخیاطی، فراهمآوری فرصت مهارتآموزی در امر طراحی، دوخت و فروش از طریق سازمان فنی حرفهای میشود. همچنین در این بسته ترویج فرهنگ کار جمعی و تعاون در دستور کار است. تعاونیها در نقش تسهیلگران و تأمینکنندگان و حل مسائل لجستیکی پوشاک در منطقه ایفای نقش نموده و فرهنگ کار جمعی و تعاون را در مناطق دورافتاده با ملاحظات متعدد و فرهنگ متفاوت ترویج میدهند.
از دیگر پروژههای طرح اتصال، رسته گیاهان دارویی در امر کشاورزی است که دارای فرصتهای بینظیری برای فروش در صنعت دارو در داخل کشور و همچنین ظرفیتهای متعدد صادراتی است. توانمندسازی زنجیره این رسته همچون محصول رازیانه در رزن، گشنیز در ملایر همدان و همچنین کنجد در جنوب کرمان از پروژههای در دست اقدام است.
در بستههای تسهیلگری توانمندسازی، کشاورزان از فرصت اتصال به صادرکنندگان و کارخانههای فرآوری در صنایع تبدیلی برخوردار میشوند. این روند با تأکید بر نوآوری در تأمین مالی، مهارتآموزی و تقویت تعاونیها، زمینهساز افزایش فروش، ارتقای کیفیت و بهبود جایگاه محصولات در بازار خواهد بود. ترویج فرهنگ تعاون در بخشهای کشاورزی و تولیدی نیز بستر گسترش عدالت در بهرهمندی از فرصتها را فراهم میسازد.
حمایت از سرمایهگذاری شرکتهای صنایع غذایی تبدیلی در مناطق دارای ظرفیت کشاورزی، همچون پلدختر در استان لرستان، قلعه گنج در جنوب کرمان و قصر قند در استان سیستان و بلوچستان، میتواند به تقویت زنجیرههای ارزش محصولات صیفی و میوههایی مانند انجیر و انبه منجر شده و از این طریق، زمینهساز ایجاد ارزشافزوده، توسعه کار جمعی و مهارتآموزی برای کشاورزان شود.
در شرایطی که کمبود آب به مسئلهای فراگیر در ایران تبدیلشده و گروههای آسیبپذیری مانند کشاورزان بیشترین آسیب را متحمل میشوند، احیا و مرمت قنوات با همکاری وزارت جهاد کشاورزی در استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان در دستور کار قرار گرفته است. قنوات که ریشهای عمیق در فرهنگ مناطق مرکزی و جنوبی کشور دارند، ابزاری برای تقویت کار جمعی، تعاون و عدالتمحوری در مناطق محروم به شمار میروند.
امید میرود با اجرای پروژههای متعدد اتصال در بوم رنگارنگ و متنوع ایران، بتوان بخشی از رنجها و محرومیتهای تولیدکنندگان و کشاورزان کمبرخوردار را کاهش داد، تابآوری اقتصادی و اجتماعی را در مناطق محروم افزایش داد و ایرانی با فرصتهای برابر برای همه ایرانیان ترسیم کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟