عوامل موثر بر نابرابریهای توسعه منطقهای استانهای ایران
کارشناسی ارشد- 1396
پدیدآور: پوریا تمامی استاد راهنما: محمدشریف کریمی استاد مشاور: سهراب دلانگیزان
دانشگاه رازی، دانشکده علوم اجتماعی و تربیتی
چکیده: یکی از موانع اصلی و مهم در روند توسعه، برهم خوردن توازن و تعادل منطقهای است. عدم تعادل در ساختار فضایی ازجمله پدیدههای است که اغلب کشورها و بهویژه کشورهای درحالتوسعه با آن روبهرو هستند. تخصیص غیرمنطقی و ناعادلانه منابع و امکانات بدون توجه به قابلیتها و محدودیتهای هر منطقه، موجبات نابرابریهای منطقهای را فراهم آورده است. رفع و یا کاهش نابرابریهای منطقهای مستلزم شناسایی جایگاه، امکانات و قابلیتهای هر یک از این مناطق در مقایسه با یکدیگر و در نهایت برنامهریزی درست و دقیق بر اساس شناخت موجود برای هر یک از این مناطق است. در این پژوهش برای تعیین سطح توسعه استانهای کشور و شناسایی عوامل مؤثر بر نابرابریهای منطقهای از 19 شاخص مختلف استفاده شده که این شاخصها در چهار گروه اقتصادی، آموزشی- فرهنگی، بهداشتی- درمانی و زیربنایی قرار میگیرند. سپس با بهرهگیری از تکنیک تاپسیس اقلیدسی درجه توسعهیافتگی استانهای کشور محاسبه شده و رتبهبندی آنها طی سالهای 1385 تا 1393 (محدوده زمانی پژوهش) انجام شده است. در مرحله بعد با استفاده از رابطه رگرسیونی (مدل پانل دیتا) مهمترین عوامل مؤثر بر نابرابریهای منطقهای و نحوه ارتباط آنها مورد بررسی قرار میگیرد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که نابرابری بین استانهای کشور در طول محدوده زمانی مورد بررسی افزایش یافته است. استانهای تهران، اصفهان و خوزستان به ترتیب توسعهیافتهترین استانهای کشور و استان خراسان جنوبی توسعهنیافتهترین استان محسوب میگردد. درجه توسعهیافتگی استانهای کشور با متغیرهای موردنظر پژوهش شامل درآمدهای مالیاتی، اعتبارات عمرانی، امکانات زیربنایی، سهم استان در محصول ناخالص داخلی، رابطه مثبت و معنادار و با سهم اشتغال بخش صنعت، رابطه منفی و بیمعنی دارد. رابطه منفی سهم اشتغال بخش صنعت با درجه توسعهیافتگی بر خلاف انتظارات تئوریکی است؛ که این مسئله میتواند ناشی از ثبات نسبی سهم اشتغال بخش صنعت در طول محدوده زمانی مورد نظر پژوهش باشد. درآمدهای مالیاتی مطابق نتایج پژوهش از بیشترین اثرگذاری بر درجه توسعهیافتگی برخوردار است. در نهایت میتوان گفت که الگوی فضای توسعه حاکم بر ایران، الگوی مرکز- پیرامون است؛ زیرا مناطق مرکزی ازنظر توسعه نسبت به مناطق مرزی و پیرامونی شرایط بسیار بهتری دارند؛ این الگو نشان میدهد که هرچه به مناطق مرکزی ایران نزدیکتر شویم استانها توسعهیافتهتر میشوند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟