تحلیل فضایی نابرابری منطقهای در اقتصاد ایران
دکتری تخصصی (PhD)- 1397
پدیدآور: محمدرضا اسکندری عطا استاد راهنما: علیرضا پورفرج استاد راهنما: نادر مهرگان استاد مشاور: سعید کریمی پتانلار
دانشگاه مازندران، دانشکده علوم اقتصادی و اداری
چکیده: هدف: امروزه عدم توازن منطقهای در شاخصهای اقتصادی-اجتماعی بهعنوان یکی از موانع اصلی پیشرفت اقتصادی در کشورهای درحالتوسعه محسوب میشود. گسترش و تعمیق نابرابریها از یکسو ممکن است به گسترش جهل و فقر در جوامع بیانجامد و از سوی دیگر زمینه فروپاشی و تغییر نظامهای سیاسی را فراهم میآورد. هدف پژوهش حاضر ارزیابی نحوه توزیع نابرابری منطقهای در کشور و بررسی تأثیر عوامل اقتصادی-اجتماعی، محیطی و سیاسی بر شاخص نابرابری در هر استان میباشد. روششناسی پژوهش: این پژوهش ازنظر نوع، «کاربردی-نظری» و ازنظر رویکرد، «شناختی» است. در پژوهش حاضر پس از محاسبه شاخصهای نابرابری ضریب تغییرات وزنی جمعیتی و تایل در استانهای کشور طی دوره زمانی 1394-1380 به شناسایی عوامل اقتصادی اجتماعی، محیطی، منطقهای و سیاسی اثرگذار بر مقیاس ضریب تغییرات وزنی جمعیتی در قالب الگوهای اقتصادسنجی فضایی دادههای ترکیبی پرداختهشده است. الگوهای مورداستفاده پس از آزمونهای مختلف شناساییشدهاند که شامل: الگوی خودهمبستگی وقفه و جزء خطای فضایی (SARAR)، الگوی وقفه فضایی (SLM) و الگوی جزء خطای فضایی (SEM) میباشند. یافتهها: شاخصهای نابرابری محاسبهشده بیانگر پراکندگی شدید در توزیع نابرابری استانها است. نتایج حاصل از برآورد تمامی الگوهای فضایی نشاندهنده همبستگی بالای نابرابری استانها به یکدیگر است بهگونهای که با افزایش شاخص نابرابری در یک استان نابرابری استان مجاور نیز افزایش خواهد یافت. ارزیابی تأثیر عوامل اقتصادی اجتماعی بر شاخص نابرابری نشان میدهد که افزایش آزادسازی تجاری و صنعتی گرایی نابرابری منطقهای را کاهش خواهد داد اما بالا رفتن مخارج استانی توزیع نابرابری را بدتر خواهد نمود. برآورد الگوهای متمایز از تأثیر سرمایهگذاری مستقیم خارجی و شاخصههای تمرکززدایی بر نابرابری استانی نشاندهنده تأثیر مثبت سرمایهگذاری مستقیم خارجی در حوزه صنعت بر کاهش نابرابری منطقهای است اما تمرکززدایی مالی موجب افزایش نابرابری در استانها خواهد شد و این اثر در استانهای توسعهیافتهتر تشدید میشود. همچنین نتایج حاصل از الگوها نشان میدهد که مالیات بهعنوان یکی از ابزارهای مهم باز توزیع درآمد نتوانسته است در کاهش نابرابریها مثمر ثمر باشد. بر اساس نتایج حاصل از شناسایی عوامل محیطی و سیاسی بر نابرابری منطقهای؛ عوامل توسعه شهری، هزینه آموزش، پتانسیلهای محیطی، منابع آبی و اعضای نمایندگان مجلس شورای اسلامی بر نابرابریهای استانی اثرگذارند. نتیجهگیری: همانگونه که نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد نابرابری منطقهای در ایران زیاد و همگراست. شاخص نابرابری استانها تحت تأثیر عوامل اقتصادی-اجتماعی، محیطی، منطقهای و سیاسی قرار دارند و متغیرهایی که بالاترین سهم در نابرابری منطقهای رادارند، عواملی با نقش سیاستی در کاهش نابرابری میباشند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟